Hình học 12 Bài 3: Khái niệm về thể tích của khối đa diện | Tài liệu học tập và bài giảng online

Bạn đang cần tìm Hình học 12 Bài 3: Khái niệm về thể tích của khối đa diện | Tài liệu học tập và bài giảng online? Mọi ý kiến đóng góp với giasubachkhoa tại mục liên hệ để cộng đồng có thêm nhiều bài giảng và bài tập hay. Cảm ơn các bạn luôn ủng hộ chúng tôi.

Bài viết này về: Hình học 12 Bài 3: Khái niệm về thể tích của khối đa diện | Tài liệu học tập và bài giảng online

Tính thể tích khối đa diện là dạng toán quan trọng nhất ở chương này, để có thể giải được các bài tập dạng này đòi hỏi khả năng vân dụng, tổng hợp các kiến thức hình học không gian đã được học và ghi nhớ được các công thức tính thể tích các khối đa diện quen thuộc như khối chóp, khối lăng trụ,…Bên cạnh đó thể tích khối chóp còn được ứng dụng để tính khoảng cáchchứng minh hệ thức.

Contents

Xem thêm:  Toán 12 Ôn tập cuối năm phần Hình học | Tài liệu học tập và bài giảng online

Tóm tắt lý thuyết

2.1. Tính chất của thể tích khối đa diện

  • Hai khối đa diện bằng nhau thì có thể tích bằng nhau.
  • Nếu 1 khối đa diện được phân chia thành các khối đa diện nhỏ thì thể tích của nó bằng tổng thể tích của các khối đa diện nhỏ.
  • Khối lập phương có cạnh bằng 1 thì có thể tích bằng 1.

2.2. Thể tích khối hộp chữ nhật

Giả sử có 1 khối hộp chữ nhật với 3 kích thước a, b, c đều là những số dương. Khi đó thể tích của nó là: (V=a.b.c).

Xem thêm:  Toán 12 Ôn tập chương 1 Ứng dụng đạo hàm để khảo sát và vẽ đồ thị hàm số | Tài liệu học tập và bài giảng online

2.3. Thể tích khối chóp

  • Thể tích của 1 khối chóp bắng một phần ba tích số của mặt đáy và chiều cao khối chóp đó: (V=frac{1}{3}S_{day}.h.)

(V_{S.ABCD}=frac{1}{3}S_{ABC}.SH)

  • Công thức tỉ số thể tích của khối chóp tam giác:

Trên các đường thẳng SA, SB, SC của hình chóp S.ABC ta lấy lần lượt các điểm . Ta có: .

2.4. Thể tích khối lăng trụ

Thể tích của khối lăng trụ bằng tích số của diện tích mặt đáy với chiều cao của khối lăng trụ đó: (V=S_{day}.h.)

(V_{ABC.A’B’C’}=S_{ABC}.C’H)

Bài tập minh họa

 

[wpcc-script type=”text/javascript”]
[wpcc-script type=”text/javascript” src=”https://ss.yomedia.vn/js/yomedia-sdk.js?v=3″ id=”s-8701f44d62d54250b122748815c71b40″]

 

[wpcc-script type=”text/javascript”]
[wpcc-script type=”text/javascript” src=”https://ss.yomedia.vn/js/yomedia-sdk.js?v=3″ id=”s-15c47dbd541741bd976281bcda70b78c”]

1. Tính thể tích khối chóp

Ví dụ 1:

Cho hình chóp S.ABC có tam giác ABC vuông tại B, (AB=a sqrt 2, AC=a sqrt 3), cạnh bên SA vuông góc với mặt phẳng đáy và (SB=a sqrt 3.) Tính thể tích khối chóp S.ABC.

Lời giải:

Tam giác ABC vuông tại B nên (BC = sqrt {A{C^2} – A{B^2}} = a.)

Suy ra: ({{rm{S}}_{Delta {rm{ABC}}}} = frac{1}{2}BA.BC = frac{1}{2}.asqrt 2 .a = frac{{{a^2}.sqrt 2 }}{2})

Xem thêm:  Toán 12 Ôn tập chương 4 Số phức | Tài liệu học tập và bài giảng online

                                                                       

Tam giác SAB vuông tại A có (SA = sqrt {S{B^2} – A{B^2}} = a.)

Vậy thể tích khối chóp S.ABC là: ({V_{S.ABC}} = frac{1}{3}.{S_{ABC}}.SA = frac{1}{3}.frac{{{a^2}.sqrt 2 }}{2}.a = frac{{{a^3}.sqrt 2 }}{6}.)   

Ví dụ 2:

Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình vuông cạnh (asqrt2), cạnh bên SA vuông góc với mặt phẳng đáy và (SC=a sqrt5). Tính thể tích khối chóp S.ABCD. 

Lời giải:

   

Diện tích ABCD: ({{rm{S}}_{{rm{ABCD}}}} = {left( {asqrt 2 } right)^2} = 2{a^2}.)   

Ta có: (AC = AB.sqrt 2 = asqrt 2 .sqrt 2 = 2a.)

Tam giác SAC vuông tại A nên: (SA = sqrt {S{C^2} – A{C^2}} = a).

Vậy thể tích khối chóp S.ABCD là: ({V_{S.ABCD}} = frac{1}{3}.{S_{ABCD}}.SA = frac{1}{3}.2{a^2}.a = frac{{2{a^3}}}{3}.)

Ví dụ 3:

Cho hình chóp tam giác đều S.ABC có cạnh đáy bằng (asqrt3), cạnh bên bằng 2a.Tính thể tích khối chóp S.ABC.  

Lời giải:

Gọi M là trung điểm của BC.

O là trọng tâm tam giác ABC suy ra (SO bot (ABC).)

Tam giác ABC đều cạnh (asqrt3) suy ra:

(AM=asqrt 3 .frac{{sqrt 3 }}{2} = frac{{3a}}{2}.)

 ({rm{AO = }}frac{{rm{2}}}{{rm{3}}}.AM = frac{2}{3}.frac{{3a}}{2} = a).

({{rm{S}}_{Delta {rm{ABC}}}} = frac{1}{2}AB.AC.sin {60^0} = frac{1}{2}.asqrt 3 .asqrt 3 .frac{{sqrt 3 }}{2} = frac{{3{a^2}.sqrt 3 }}{4}).

Tam giác SAO vuông tại A nên ta có (SO = sqrt {S{A^2} – A{O^2}} = a.sqrt 3.)

Xem thêm:  Toán 12 Ôn tập chương 2 Hàm số lũy thừa, Hàm số mũ và Hàm số Lôgarit | Tài liệu học tập và bài giảng online

Vậy thể tích khối chóp S.ABC là:

({V_{S.ABC}} = frac{1}{3}.{S_{ABC}}.SA = frac{1}{3}.frac{{3{a^2}sqrt 3 }}{4}.a = frac{{{a^3}.sqrt 3 }}{4}.)

Ví dụ 4:                                                            

Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình vuông cạnh a, cạnh bên SA vuông góc với mặt phẳng đáy và SC tạo với mặt đáy một góc bằng 60.Tính thể tích khối chóp S.ABCD.

Lời giải:

(SA bot (ABCD)) nên AC là hình chiếu của SC lên mặt mặt phẳng (ABCD).

Do đó: (widehat {(SC,(ABCD))} = widehat {(SC,AC)} = widehat {SCA} = {60^o}.)

Diện tích đáy là: ({{rm{S}}_{{rm{ABCD}}}} = {a^2}.)

Tam giác SAC vuông tại A có (AC=a sqrt2, widehat {SCA} = {60^0} Rightarrow SA = AC.tan {60^o} = asqrt 6.)

Vậy thể tích khối chóp là: ({V_{S.ABCD}} = frac{1}{3}.{S_{ABCD}}.SA = frac{1}{3}.{a^2}.asqrt 6 = frac{{{a^3}.sqrt 6 }}{3}.) 

Ví dụ 5:

Cho hình chóp S.ABC có đáy ABC là tam giác vuông cân tại A, cạnh (BC=asqrt2,) cạnh bên SA vuông góc với mặt phẳng đáy; mặt bên (SBC) tạo với mặt đáy (ABC) một góc bằng 45 .Tính thể tích khối chóp S.ABC.  

Lời giải:

Gọi M là trung điểm của BC ta có: (AM bot BC).

Mặt khác: (SA bot BC) do (SA bot left( {ABC} right).)

Xem thêm:  Hình học 12 Ôn tập chương 1 Khối đa diện | Tài liệu học tập và bài giảng online

Nên: (BC bot (SAM) Rightarrow SM bot BC.)

Suy ra: (widehat {((SBC),(ABC))} = widehat {(SM,AM)} = widehat {SMA} = {45^o}).

Tam giác ABC vuông cận tại A có (BC=asqrt2) suy ra: 

(AB = BC = a) và (AM = frac{{asqrt 2 }}{2}) (Rightarrow {{rm{S}}_{Delta {rm{ABC}}}} = frac{1}{2}AB.AC = frac{1}{2}.a.a = frac{{{a^2}}}{2})

Tam giác SAM vuông tại A có (AM = frac{{asqrt 2 }}{2}) và (widehat {SMA} = {45^o})

Suy ra: (SA = AB.tan {45^o} = frac{{asqrt 2 }}{2}.)

Vậy thể tích khối chóp S.ABC là:

 ({V_{S.ABC}} = frac{1}{3}.{S_{ABC}}.SA = frac{1}{3}.frac{{{a^2}}}{2}.frac{{asqrt 2 }}{2} = frac{{{a^3}.sqrt 2 }}{{12}}).

2. Thể tích khối lăng trụ

Ví dụ 6:

Cho lăng trụ đứng ABC.A’B’C’ có đáy ABC là tam giác vuông tại B, AB=a, (AC=asqrt3), cạnh A’B = 2a. Tính thể tích khối lăng trụ ABC.A’B’C’.

Lời giải: 

             

Tam giác ABC vuông tại B nên (BC=sqrt {A{C^2} – A{B^2}} = asqrt 2.)

Suy ra: ({S_{ABC}} = frac{1}{2}AB.BC = frac{{{a^2}sqrt 2 }}{2}.)

Tam giác A’AB vuông tại A nên: (A’A = sqrt {A'{B^2} – A{B^2}} = asqrt 3 .) 

Vậy thể tích khối lăng trụ là: ({V_{ABC.A’B’C’}} = {S_{ABC}}.A’A = frac{{{a^3}sqrt 6 }}{2}.)         

Ví dụ 7:

Cho lăng trụ ABC.A’B’C’ có đáy ABC là tam giác đều cạnh (2asqrt3), hình chiếu vuông góc của A’ lên mặt phẳng (ABC) trùng với trọng tâm của tam giác ABC, cạnh A’A hợp với mặt đáy (ABC) một góc 30. Tính thể tích khối lăng trụ ABC.A’B’C’.

Lời giải:

Gọi M là trung điểm của BC.

Xem thêm:  Toán 12 Bài 3: Phép chia số phức | Tài liệu học tập và bài giảng online

G là trọng tâm tam giác ABC suy ra: (A’G bot (ABC)).

Do đó AG là hình chiếu vuông góc của AA’ lên mặt phẳng (ABC).  

Suy ra: (left( {widehat {{A^/}A,(ABC)}} right) = widehat {{A^/}AG} = {30^0}.)

Tam giác ABC đều cạnh (2asqrt3) nên: ({S_{ABC}} = {left( {2asqrt 3 } right)^2}.frac{{sqrt 3 }}{4} = 3{a^2}sqrt 3.)

Tam giác A’AG vuông tại G có (widehat A = {30^0},AG = frac{2}{3}AM = frac{2}{3}.2asqrt 3 .frac{{sqrt 3 }}{2} = 2a.)

Suy ra: (A’G = AG.tan {30^0} = frac{{2asqrt 3 }}{3}.)

Vậy: ({V_{ABC.{A’}{B’}{C’}}} = {S_{ABC}}.{A’}A = 6{a^3}.)     

3. Công thức tính tỷ số thể tích

Ví dụ 8:

Cho hình chóp S.ABC có tam giác ABC đều cạnh 2a, cạnh bên SA vuông góc với mặt phẳng đáy và (SA=asqrt3.)Gọi M, N lần lượt là trung điểm của SB và SC. Tính thể tích khối chóp S.AMN và A.BCNM.

Lời giải:

Khối chóp S.AMN và S.ABC có chung đỉnh S và góc ở đỉnh S.

Do đó theo công thức tỷ số thể tích, ta có:

(frac{{{V_{S.AMN}}}}{{{V_{S.ABC}}}} = frac{{{rm{SA}}}}{{{rm{SA}}}}.frac{{SM}}{{SB}}.frac{{SN}}{{SC}} = 1.frac{1}{2}.frac{1}{2} = frac{1}{4})

Suy ra: ({V_{S.AMN}} = frac{{{V_{S.ABC}}}}{4} = frac{{frac{1}{3}.{a^2}sqrt 3 .asqrt 3 }}{4} = frac{{{a^3}}}{4})

Và: ({V_{A.BCNM}} = frac{3}{4}.{V_{S.ABC}} = {frac{{3a}}{4}^3}.)

Ví dụ 9:

Cho hình chóp (S.ABCD) có đáy (ABCD) là hình bình hành, M và N theo thứ tự là trung điểm của SA và SB. Tính tỉ số thể tích (frac{{{V_{S.CDMN}}}}{{{V_{S.CDAB}}}}).

Lời giải:

Ta có:

({V_{S.MNCD}} = {V_{S.MCD}} + {V_{S.MNC}}) và ({V_{S.ABCD}} = {V_{S.ACD}} + {V_{S.ABC}}).

Khi đó: (frac{{{V_{S.MCD}}}}{{{V_{S.ACD}}}} = frac{{SM}}{{SA}} = frac{1}{2} Leftrightarrow {V_{S.MCD}} = frac{1}{4}{V_{S.ABCD}})

Xem thêm:  Toán 12 Bài 2: Cộng, trừ và nhân số phức | Tài liệu học tập và bài giảng online

 Mặt khác: (frac{{{V_{S.MNC}}}}{{{V_{S.ABC}}}} = frac{{SM}}{{SA}}.frac{{SN}}{{SB}} = frac{1}{4} Rightarrow {V_{S.MNC}} = frac{1}{8}{V_{S.ABCD}})

Từ trên suy ra ({V_{S.MNCD}} = left( {frac{1}{4} + frac{1}{8}} right){V_{S.ABCD}} = frac{3}{8}{V_{S.ABCD}}).

Tính thể tích khối đa diện là dạng toán quan trọng nhất ở chương này, để có thể giải được các bài tập dạng này đòi hỏi khả năng vân dụng, tổng hợp các kiến thức hình học không gian đã được học và ghi nhớ được các công thức tính thể tích các khối đa diện quen thuộc như khối chóp, khối lăng trụ,…Bên cạnh đó thể tích khối chóp còn được ứng dụng để tính khoảng cách và chứng minh hệ thức.

4.1 Trắc nghiệm về tính thể tích khối đa diện

Để cũng cố bài học xin mời các em cũng làm Bài kiểm tra Trắc nghiệm Hình học 12 Chương 1 Bài 3 để kiểm tra xem mình đã nắm được nội dung bài học hay chưa.

.dsch li{list-style:none;}
.box-title-1 .b-title p,.box-title-1 h3.b-title{font-size:14px!important;}

  • Câu 1:

    Cho hình chóp đều S.ABCD có AC = 2a, mặt bên (SBC) tạo với mặt đáy (ABCD) một góc 450 . Tính thể tích V của khối chóp S.ABCD.​

    • A. (V = frac{{{a^3}sqrt 2 }}{3})  
    • B. (V = {a^3}sqrt 2) 
    • C. (V = frac{{{a^3}}}{2})
    • D.(V = frac{{2sqrt 3 {a^3}}}{3})
  • Câu 2:

    Cho hình chóp S.ABC có đáy là ABC là tam giác vuông cân tại B và BA = BC = a. Cạnh bên (SA = asqrt 3) vuông góc với mặt phẳng (ABC). Tính thể tích V của khối chóp S.ABC.

    • A. (V = frac{{{a^3}sqrt 3 }}{6}) 
    • B. (V = frac{{{a^3}sqrt 3 }}{2}) 
    • C. (V = frac{{{a^3}sqrt 3 }}{3})
    • D. (V = {a^3}sqrt 3)
  • Câu 3:

    Cho lăng trụ ABC.A’B’C’ có đáy ABC là tam giác đều cạnh a, cạnh bên tạo với mặt phẳng bằng 45. Hình chiếu của a trên mặt phẳng (A’B’C’) trùng với trung điểm của A’B’. Tính thể tích V của khối lăng trụ theo a.

    • A. (V = frac{{{a^3}sqrt 3 }}{2})
    • B. (V = frac{{{a^3}sqrt 3 }}{8})
    • C. (V = frac{{{a^3}sqrt 3 }}{16})
    • D. (V = frac{{{a^3}sqrt 3 }}{24})
  • Câu 4:

    Cho hình lăng trụ đứng ABC.A’B’C’ có đáy là tam giác đều cạnh a và đường thẳng A’C tạo với mặt phẳng (ABB’A’) một góc 300. Tính thể tích V của khối lăng trụ ABC.A’B’C’.

    • A. (V = frac{{{a^3}sqrt 6 }}{{12}})
    • B. (V = frac{{{a^3}sqrt 6 }}{8})
    • C.(V = frac{{{a^3}sqrt 6 }}{{4}})
    • D.(V = frac{{{a^3}sqrt 6 }}{{2}})
  • Câu 5:

    Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình bình hành và có thể tích bằng 1. Trên cạnh SC lấy điểm E sao cho SE=2EC. Tính thể tích V của khối tứ diện SEBD.​

    • A. (V=frac{1}{6}) 
    • B.(V=frac{1}{12})
    • C. (V=frac{1}{3})
    • D. (V=frac{2}{3})

Câu 6- Câu 15: Xem thêm phần trắc nghiệm để làm thử Online 

Bên cạnh đó các em có thể xem phần hướng dẫn Giải bài tập Hình học 12 Chương 1 Bài 3 sẽ giúp các em nắm được các phương pháp giải bài tập từ SGK Hình học 12 Cơ bản và Nâng cao.

Bài tập 1.17 trang 19 SBT Hình học 12

Bài tập 15 trang 28 SGK Hình học 12 NC

Bài tập 16 trang 28 SGK Hình học 12 NC

Bài tập 17 trang 28 SGK Hình học 12 NC

Xem thêm:  Hình học 12 Bài 1: Khái niệm về mặt tròn xoay | Tài liệu học tập và bài giảng online

Bài tập 18 trang 28 SGK Hình học 12 NC

Bài tập 19 trang 28 SGK Hình học 12 NC

Bài tập 20 trang 28 SGK Hình học 12 NC

Bài tập 21 trang 28 SGK Hình học 12 NC

Bài tập 22 trang 28 SGK Hình học 12 NC

Bài tập 23 trang 29 SGK Hình học 12 NC

Bài tập 24 trang 29 SGK Hình học 12 NC

Bài tập 25 trang 29 SGK Hình học 12 NC

5. Hỏi đáp về tính thể tích khối đa diện

Nếu có thắc mắc cần giải đáp các em có thể để lại câu hỏi trong phần Hỏi đáp, cộng đồng Toán HỌC247 sẽ sớm trả lời cho các em. 

Call Now Button